با توجه به قرار داشتن ايران بر روي نوار زلزله، در یکصد سال گذشته شاهد بیش از 3500 زلزله با میانگین هر سال یک زلزله بزرگ و هر 10 سال یک زلزله با شدت بیش از 7 درجه در مقیاس ریشتر بوده ایم و متأسفانه به رغم داشتن 1 درصد از جمعیت جهان، 6 درصد از تلفات جانی ناشی از زلزله را به خود اختصاص داده ایم. مقایسه خسارات مالی و جانی ناشی از زلزله در ژاپن با زلزله های به مراتب ضعیف تر در ایران نشان می دهد که ضعف اصلی ما در اقدامات پیشگیرانه بوده و هست که این مسأله مردم و مسئولین را ملزم به چاره اندیشی و اقدام در جهت رفع این معضل می نماید تا در آینده شاهد چنین فجایعی نباشیم.
بعد از زلزله اسفناک شهر بم در سال 1382 دولت و مجلس شورای اسلامی برای حل مشکل بناهای قدیمی و احیای بافتهای فرسوده و تاریخی در شهر ها و روستاها، قوانینی وضع نمودند که این قوانین دولت را موظف می نماید طی یک دوره زمانی 10 ساله نسبت به بازسازی و احیای بافتهای فرسوده در سراسر کشور اقدام نماید. در تبصره 6 قانون بودجه سالیانه کشور دولت تسهیلاتی را برای مالکین در بافتهای فرسوده جهت بازسازی منازل فراهم نمود از جمله تخفیف حداقل 50 درصد هزینه صدور پروانه و پرداخت وام از سوی بانک مسکن به مبلغ یکصد و چهل میلیون ریال بدون سپرده و با بهره کم که بخشی از آن را دولت بپردازد.
حال سؤال این است که آیا تمهیدات اندیشیده شده توسط دولت و مجلس جوابگوی هزینه های بازسازی، نوسازی و مقاوم سازی بافتهای فرسوده و سکونتگاههای غیر رسمی می باشد یا خیر؟ بدیهی است که این تسهیلات کافی نیست، پس چه باید کرد؟
اینجاست که وظیفه مردم در عمران و احیای بافتهای فرسوده اهمیت می یابد.
طبق قانون اساسی کشور مالکیت محترم است و هیچ کس، حتی دولت نمی تواند با نادیده گرفتن حق مالکیت اشخاص بر روی زمین و یا خانه رها شده، فرسوده و یا در حال تخریب اقدام به بازسازی یا نوسازی نماید. بنابراین تحقق این مهم فقط با همت خود ساکنین و مالکین در بافتهای فرسوده و در سایه حمایت های دولت امکان پذیر است تا با احیای خانه های آبا و اجدادی خود که نمایانگر فرهنگ و تاریخ غنی آنها می باشد مانع نابودی محلات قدیمی شهرها و روستاهای کشور شده و از تکرار حوادث ناگوار گذشته پیشگیری شود.
رها کردن بافتهای فرسوده به حال خود علاوه بر خطراتی که اشاره شد آثار سوء اجتماعی و اقتصادی نیز به همراه خواهد داشت. به عنوان مثال افراد سودجو و شرور معمولاً برای رسیدن به اهداف خود از چنین اماکنی استفاده می کنند که این مسأله سبب می شود اهالی اصیل و با فرهنگ محلات قدیمی به دلیل فضای نامناسب فرهنگی ایجاد شده ناچار به فروش املاک خود به قیمت هایی بسیار کمتر از ارزش واقعی آنها شده و به محل دیگری نقل مکان می کنند.
چه بسا محلاتی با سابقه تاریخی و فرهنگی بسیار عظیم و محترم امروزه به بدترین محلات شهر تبدیل شده اند که اکثریت قریب به اتفاق مردم حاضر به زندگی در آن نیستند.
نتیجه آنکه مقوله عمران و بهسازی بافتهای فرسوده صرفاً با بودجه دولتی امکانپذیر نیست و نیازمند همیاری و همراهی مردم عزیز می باشد. با توجه به تحریم و تهدیدهای دشمنان این مرز و بوم، توان اقتصادی دولت در حال حاضر یارای تحمل تمامی هزینه های این طرح را ندارد اما با کمک مردم شریف که در همه مقاطع برای آبادانی و سربلندی این سرزمین کوشیده اند این امر میسر خواهد شد.
شایسته است که با احیای بافت های فرسوده ضمن جلوگیری از نابودی زادگاه های خود با استفاده موجود نسبت به باز زنده سازی این اماکن اقدام کنیم تا این ساختمان ها و کوچه ها که روزگاری محل زندگی بزرگان بوده زیبایی و رونق از دست رفته خود را باز یابد.
مدیرعامل شرکت احیاء بافت های فرسوده شهر خوراسگان
مهندس اصغر قرآنی